• Không có kết quả nào được tìm thấy

Trả bài kiểm tra - Chữa, trả bài

C. Cách thức tiến hành

- Thực hành các bài tập theo sự hướng dẫn GV D. Tiến trình giờ học.

1. ổn định tổ chức:

2. Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra vở bài tập 1.

****************************************

Tuần dạy: 7 Tiết dạy: 7

KĨ NĂNG PHÂN TÍCH TÁC PHẨM TRỮ TÌNH I.KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TÁC PHẨM TRỮ TÌNH

1. Thơ trữ tình là gì? Là một thể thơ thuộc loại trữ tình, thể hiện trực tiếp những cảm xúc và suy tư với tất cả mọi cung bậc của nhà thơ ( hoặc của nhân vật trữ tình) trước các hiện tượng đời sống.

 Như vậy, trong thơ trữ tình, nội dung cảm xúc và suy tư cùng cách thức thể hiện được cá thể hoá cao độ, mang đậm dấu ấn chủ quan của nhà thơ.

2.Một vài lưu ý ( Từ khái niệm chung, đối với thơ trữ tình nên lưu ý mấy khía cạnh sau) - Trong thơ trữ tình có nhân vật trữ tình:

+ Nhân vật trữ tình là chính tác giả, bộc lộ trực tiếp cảm xúc suy nghĩ của mình về đời sống.

+ Nhân vật trữ tình là người nào đó mà tác giả hoá thân vào nhân vật ( nhân vật trữ tình nhập vai)

- Văn học thuộc thời đại nào chịu sự quy định của thời đại ấy về mặt lịch sử- văn hoá.

Điều này thể hiện rất rõ trong những khía cạnh như: quan niệm nghệ thuật về con người, không gian, thời gian nghệ thuật, thể loại, các phương thức, phương tiện biểu hiện... cho nên đối với mỗi loại hình thơ như: thơ ca dân gian, thơ trung đại, thơ hiện đại, lại phải có những cách thức tiếp cận và khám phá riêng sao cho phù hợp. Ngay trong mỗi loại hình thơ, ví dụ như thơ hiện đại chẳng hạn, do quan niệm nghệ thuật và phong cách của mỗi tác giả rất riêng, thì cách tìm hiểu đối với các sáng tác của mỗi tác giả cũng phải có con đường riêng thích hợp. Chẳng hạn: Tìm hiểu thơ của Bác khác với tìm hiểu thơ của Xuân Diệu...

3. Một vài kiểu bài chính - Kiểu bài phân tích:

- Kiểu bài bình giảng - Kiểu bài cảm nhận II.KIỂU BÀI PHÂN TÍCH 1.Tìm hiểu chung về phân tích

a. Phân tích là gì? Là chia tách, mổ xẻ đối tượng ra thành các phương diện, các bộ phận khác nhau để tìm hiểu, khám phá, cắt nghĩa. Có nghĩa là chia cắt xé lẻ, tác phẩm thơ ( hoặc những đơn vị nhỏ hơn như đọan, khổ, câu) ra thành các bộ phận để tìm hiểu.

b.Mục đích của phân tích: hướng tới sự hiểu, chính vì vậy văn phân tích rất gần với văn nghiên cứu, tỉnh táo, mạch lạc, khách quan, cặn kẽ...

2.Các kiểu bài phân tích

a. Kiểu bài phân tích nhân vật trữ tình

Khi phân tích nhân vật trữ tình cần lưu ý các thao tác sau:

- Trước hết, xem xét nhân vật trữ tình trong bài thơ là loại nhân vật trữ tình nào?

- Tiếp đó chỉ ra những nét ý nghĩa trong các câu thơ. Sau khi đọc xong toàn bài phải nắm bắt ý tưởng chung toàn bài. Đây là bước đầu tiên, nhằm có được một ấn tượng chung, ấn tượng này thường chưa sâu, nhưng giúp người đọc định hướng được những khám phá tiếp theo.

- Nắm bắt được sự vận động và phát triển của tâm trạng nhân vật trữ tình. Tuy với từng mức độ khác nhau, nhưng tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình không bao giờ đứng yên, mà luôn có sự vận động từ tính chất này sang tính chất khác, hoặc phát triển theo hướng tăng tiến. ( Muốn nắm bắt được điều này, thường là theo cách phân chia bài thơ ra thành các phần, đoạn, câu tương ứng với tính chất và ý nghĩa tâm trạng được thể hiện trong đó).

- Lần theo mạch cảm xúc đó để phân tích, cùng lúc phải chú ý hai điểm:

+Thứ nhất: Chú trọng vào các chi tiết nghệ thuật tiêu biểu, mà ở đó, các ý nghĩa độc đáo, tài năng nghệ thuật của tác giả được bộc lộ. Không nên dàn trải, bình quân sự chú ý vào tất cả các chi tiết, mà phải biết chọn lựa. Các chi tiết này có khi là hình ảnh thơ, có khi là cách ngắt nhịp, hay là điệp từ...

+ Thứ hai: Tâm trạng của nhân vật trữ tình có khi thuần nhất là một loại tâm trạng, có khi rất phức hợp tâm trạng.

- Thao tác cuối cùng của phân tích là tổng hợp, khái quát và nâng cao, thường là kèm theo đánh giá. (Ở thao tác này cần lưu ý một vài điểm sau)

+ Khái quát ở mức độ cao nhất về tâm trạng trữ tình với câu hàm xúc, cô đọng.

+ Đặt bài thơ vào trong dòng khuynh hướng văn học cùng thời để thấy được những nét độc đáo của tác phẩm; cũng như thế, đặt vào trong dòng chảy của nền thơ ca dân tộc

để thấy những đóng góp của bài thơ. Tuy nhiên sự liên hệ này phải gần gũi ( theo hai cách tương đồng và tương phản), không nên quá xa cách về không gian và thời gian.

 Chú ý trong bài văn phân tích vẫn có thể sử dụng ở một mức độ nào đó thao tác bình giảng, bình luận văn học. Nếu sử dụng khéo sẽ làm cho bài văn phân tích có dấu ấn cá nhân và sắc sảo hơn.

b. Kiểu bài phân tích toàn bộ bài thơ ( hoặc đoạn, khổ, câu)

- Khi phân tích một bài thơ, hoặc đoạn thơ, khổ thơ, câu thơ thường phải khai thác trên hai phương diện: nội dung và nghệ thuật. Có thể lần lượt phân tích nội dung rồi phân tích nghệ thuật. Song cũng có thể tiến hành song song cùng lúc. Bởi vì nội dung ý nghĩa bao giờ cũng hoà hợp hữu cơ với hình thức nghệ thuật biểu đạt cái nội dung ấy.

- Kiểu bài phân tích hướng tới sự tìm hiểu, khám phá, phát hiện tương đối đầy đủ các phương diện của một tác phẩm thơ, mặc dù vẫn biết rằng các tác phẩm càng hay thì việc tìm hiểu cho đủ, cho cạn là điều không tưởng. Nhưng đã chọn con đường phân tích tác phẩm, bao giờ cũng thể hiện nỗ lực khám phá ở mức độ cao nhất có thể có được.

* Một vài lưu ý cụ thể

+ Bám sát vào văn bản thơ, tiến hành chia đoạn và tìm ý chính của mỗi đoạn. Đối với từng khổ, đoạn, câu thơ có thể chia tách ra thành các ý nhỏ.

+ Sau khi tìm được ý chính của mỗi đoạn, biến các ý chính đó thành các luận điểm.

+ Khi phân tích thao tác giảng giải, cắt nghĩa là quan trọng nhất, nhằm giúp cho người đọc hiểu được ý nghĩa của tác phẩm trên tất cả các cấp độ thể hiện nỗ lực thuyết phục, làm cho người đọc tin và đồng cảm với những ý kiến của mình. Cho nên thành phần lí lẽ phải chiếm vị trí cơ bản, sau đó mới kết hợp với nhứng dẫn chứng minh hoạ cho lí lẽ. Việc phân tích dẫn chứng lấy ra từ tác phẩm ( hình ảnh, câu, từ, nhạc điệu, các thủ pháp nghệ thuật...) phải lựa chọn những dẫn chứng tiêu biểu, đích đáng.

+ Trong qua trình phân tích, luôn luôn hướng tới sự tổng hợp, khái quát ở từng cấp độ sao cho thích hợp để rồi tiến tới những khái quát lớn của toàn bài. Luận điểm có khái quát của luận điểm, toàn bài có khái quát của toàn bài, thậm chí ở luận cứ cũng có khái quát. Đấy thực chất là quá trình quy nạp. Tuy nhiên trong bài làm, các thao tác có khi biến hoá linh hoạt, có thể đi theo con đường diễn dịch vẫn cứ thích hợp.

+ Có một điều cần đặc biệt lưu ý là tránh diễn nôm các câu thơ ra thành văn xuôi.

Thực ra thì trong phân tích hoặc cả trong bình giảng thơ, có khi người ta vẫn tiến hành thuật lại ý, tứ của câu, khổ, đoạn thơ nhưng không phải khi nào cũng vậy, thường là chỉ ở trong các trường hợp cái ý, tứ ấy rất mơ hồ, mỗi người hiểu một cách khác nhau, đến lượt mình cần nhấn mạnh cần nói rõ cái ý đó ra. Để tránh tình trạng diễn nôm, người viết phải biết lướt qua những chỗ thứ yếu, hoặc đã hiển nhiên, để tập trung vào những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu và luôn biết hướng về những ý khái quát.

c.Kiểu bài phân tích các phương thức phượng tiện biểu hiện ( chủ yêú phân tích các yếu tố thuộc hình thức nghệ thuật của tác phẩm)

- Phát hiện và phân tích tất cả các yếu tố nghệ thuật tiêu biểu.

- Sau đó phải tìm hiểu xem vẻ đẹp nghệ thuật ấy thể hiện tập trung nhất ở những yếu tố nào như: hình ảnh, nhạc điệu, câu, từ; cấu trúc, câu, đoạn, trong các phương diện chuyển nghĩa như ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá, mỉa mai, ví von,...Công viêc này đòi hỏi người viết phải có tri thức về phương diện kĩ thuật của thơ ca nói riêng và của ngôn ngữ văn học nói chung.

- Điều cuối cùng và quan trọng nhất cần quán triệt trong việc phân tích các phương thức, phương tiện biểu hiện, các thủ pháp là tất cả các yếu tố đó nhằm biểu đạt một nội

dung, một ý tưởng nào đấy mà tác giả muốn gửi gắm. Nếu tách rời phương diện nội dung, thì sự phân tích nghệ thuật sẽ trở nêm vô nghĩa. Phải chỉ ra cái lí của hình thức nghệ thuật, tức là chức năng tạo nghĩa của chúng.

- Sau tất cả các bước ấy, cần mở rộng liên hệ, so sánh để thấy nét độc đáo và đóng góp của nhà thơ vào nghệ thuật văn chương Việt Nam.

CÁC KĨ NĂNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN I. Mục đích yêu cầu.

+ Kiến thức: HS biết cách làm kiểu bài phân tích tác phẩm văn học; cách phân tích tác phẩm thuộc thể loại thơ trữ tình; kĩ năng phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự.

+ Kĩ năng: Biết cách phân tích một tác phẩm thơ, phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự; hệ thống hoá kiến thức cho từng kiểu bài.

+ Thái độ:

II. Nội dung bài giảng.

Tài liệu liên quan