• Không có kết quả nào được tìm thấy

Tiến trình dạy học 1. Ổn định lớp

Một số thao tác lập luận trong văn nghị luận (Tiếp theo)

D. Tiến trình dạy học 1. Ổn định lớp

Lớp Tiết 63-64

Sĩ số HS vắng

11A4

2. Kiểm tra bài cũ: Kt sách vở của hs 3. Bài mới

Tiết 63-64.

I. Thao tác lập luận bác bỏ 1. Khái niệm

Thao tác lập luận bác bỏ là dùng lí lẽ, dẫn chứng đúng đắn, khoa học để chỉ rõ những sai lầm lệch lạc thiếu khao học của một quan điểm, ý kiến nào đó

2. Cách bác bỏ

+ Dùng lí lẽ dẫn chứng gạt bỏ những quan điểm, nhận định sai trái…nêu ý kiến đúng đắn của mình nhằm thuyết phục người đọc.

+ Bác bỏ bằng nhiều cách khác nhau: bác bỏ một luận điểm, luận cứ, sau đó chỉ rõ tác hại, nguyên nhân hoặc phân tích những khái cạnh sai lầm ấy bằng thái độ khách quan, đúng mực.

3. Nêu cách sử dụng thao tác lập luận bác bỏ ?

- Bác bỏ một ý kiến sai có thể thực hiện bằng nhiều cách: bác bỏ luận điểm, bác bỏ luận cứ, bác bỏ cách lập luận hoặc kết hợp cả ba cách thật linh hoạt.

- Bác bỏ luận điểm: có nhiều cách bác bỏ luận điểm, nhưng thông thường vẫn là hai cách sau đây + Dùng thực tế để bác bỏ

+ Dùng phép suy luận để để làm cho cái sai của luận điểm cần phải bác bỏ được bộc lộ đầy đủ.

- Bác bỏ luận cứ: tức là vạch ra tính chất sai lầm, giả tạo trong lí lẽ và dẫn chứng được sử dụng

- Bác bỏ lập luận: tức là vạch ra sự mâu thuẫn, không nhất quán, phi lô gic trong lập luận của đối phương, chỉ ra sự đổi thay, đánh tráo khái niệm trong quá trình lập luận.

4. Đọc đoạn đối thoại sau và cho biết lập luận bác bỏ được vận dụng theo thao tác nào?

Bớc-na Sô khi đã nổi tiếng, có một vũ nữ đề nghị ông cưới cô ta với lí do: “Nếu ông và em lấy nhau thì con của chúng ta sẽ thông minh như ông và xinh đẹp như em, thật là tuyệt vời”.

Bớc-na Sô hóm hỉnh đáp lại: “Nếu tôi và em lấy nhau, mà con cái chúng ta lại đẹp như tôi và thông minh như em, thì đáng sợ biết bao!”

- Trong đoạn đối thoại trên, ta thấy Bớc-na Sô không bác bỏ đề nghị, tức là không bác bỏ luận điểm mà chỉ bác bỏ cách lập luận. Lập luận của cô vũ nữ chỉ đề cập đến một khả năng “con của chúng ta sẽ thông minh như ông và xinh đẹp như em”; còn Bớc-na Sô vạch ra khả năng thứ hai, là khả năng xấu hơn

“con cái chúng ta lại xinh đẹp như tôi và thông minh như em”

5: Lập dàn ý cho luận điểm sau:

Chỉ có vào đại học thì cuộc đời mới có tương lai + Tầm quan trọng của bậc học đại học

- Đối với đất nước xã hội - Đối với cá nhân.

- Vào đại học là có tương lai: Đại học là con đường lí tưởng dẫn đến thành công.

+ Đại học không phải là con đường duy nhất đưa đến thành công.

- Lí luận.

- Dẫn chứng.

+ Liên hệ:

Là học sinh đang đứng trước những kì thi căng thẳng em xác đinh thái độ tâm lí và hành động như thế nào?

6. Hãy sửa lại những lập luận sau đây:

a/ Người ta nói “tiền nào của ấy” để hàm ý cho rằng, hàng giá rẻ thì chất lượng không tốt. Nhưng thực tế ở quê tôi, những thứ quà quê như bún riêu, bún giò…đều rất rẻ mà lại ngon.

Gợi ý:

a/ Ở câu này, vế thứ nhất nêu một nhận định khái quát “tiền nào của ấy”, nói về sự tương xứng giữa giá cả và chất lượng hàng hoá, không hề có ý bảo rằng hàng rẻ thì kém và dở, nhưng người nói ở đây lại hiểu là hàng rẻ thì kém và dở, nên đã bác bỏ bằng dẫn chứng là bún riêu, bánh giò. Đó là lỗi thay đổi khái niệm. Nên sửa lại: Người ta thường nói tiền nào của ấy, chất lượng hàng hoá tương xứng với giá tiền. Tiền ít thì không thể đòi hỏi cao lương mỹ vị, những món nhà quê bún riêu, bánh giò giản dị, hợp túi tiền mà vẫn rất ngon.

b/ Thường có ý kiến cho rằng, người nổi tiếng đều xuất thân từ gia đình nổi tiếng. Nhưng nếu xét kỹ lí lịch những người nổi tiếng thì thấy gia đình họ thường gặp nhiều khó khăn, chẳng giàu có gì, thậm chí không có nghề gì nổi tiếng hơn con cháu họ. Có thể kết luận: những người nổi tiếng đều xuất thân từ những gia đình không nổi tiếng.

Gợi ý:

b/ Người viết phân tích không toàn diện. Câu này có ý muốn bác bỏ nhận định “người nổi tiếng xuất thân từ gia đình nổi tiếng”. Nhận định này sai vì thiếu toàn diện, thực tế cho thấy không ít người nổi tiếng xuất thân trong một gia đình bình thường, không nổi tiếng. Đoạn văn bác bỏ sai, đem một kết luận phiếm diện này mà thay thế một kết luậ phiếm diện khác. Nên sửa thành: Người ta thường nói người nổi tiếng xuất thân từ gia đình nổi tiếng. Nhưng thực tế vẫn có không ít người nổi tiếng xuất thân từ gia đình không nổi tiếng.

II. Thao tác lập luận bình luận 1. Khái niệm

– Bình luận là bàn bạc, nhận xét, đánh giá về một vấn đề .

– Cách bình luận: Trình bày rõ ràng, trung thực vấn đề được bình luận, đề xuất và chứng tỏ được ý kiến nhận định, đánh giá là xác đáng. Thể hiện rõ chủ kiến của mình.

2. Bài tập

Quan niệm của Nguyễn Du về đồng tiền trong Truyện Kiều và quan niệm của anh (chị) về đồng tiền trong cuộc sống hiện hay.

I. Mở bài:

Từ xưa, Nguyễn Du đã thể hiện quan niệm của mình về đồng tiền. Ông đã chỉ ra những mặt tốt và mặt xấu của đồng tiền . Trong Truyện Kiều ông nhấn mạnh những tác hại của đồng tiền ấy đối với con người. Ngày nay, đồng tiền vẫn có những ảnh hưởng xấu trong đời sống của chúng ta.

II. Thân bài:

1. Giải thích khái niệm : đồng tiền.

2. Quan niệm của ND về đồng tiền trong Truyện Kiều:

- Nêu những câu thơ nói về đồng tiền của ND:

Một ngày lạ thói sai nha – làm cho khóc hại chẳng qua vì tiền; Tiền lưng sẵn có việc gì chẳng xong;

trong tay sẵn có đồng tiền – Dẫu rằng đổi trắng thay đen khó gì….

- khẳng định: theo ND trong xã hội ấy đồng tiền chính là thủ phạm gây ra bao nhiêu đau thương, bất hạnh cho con người, đồng tiền đã làm đảo lộn mọi giá trị đạo đức, đạo lí….

3. Quan niệm của bản thân:

- Mục đích sử dụng đồng tiền?

- Tác dụng và tác hại của tiền bạc? Nguyên nhân?

- Nên phê phán những gì trong việc sử dụng đồng tiền?

III. Kết bài

Nêu ý nghĩa bài học đạo lí?

Liên hệ với bản thân về việc sử dụng đồng tiền trong cuộc sống hằng ngày?

3. Hãy viết một đoạn văn trong đó có sử dụng kết hợp các thao tác lập luận khác nhau?

Lập dàn ý bình luận ý kiến sau: “Đời người quý nhất là sự sống”.

Gợi ý :

Yêu cầu của bình luận là bàn bạc, đánh giá ý kiến về mặt đúng sai, tốt xấu, lợi hại. Vậy muốn bình luận trước hết phải tìm hiểu ý kiến ấy có nội dung gí, thế nào là “sự sống”, thế nào là “quý”, cách

“quý” của mỗi người lại khác nhau thì đánh giá như thế nào. Từ cách hiểu đó mà tiến hành bình luận.

“Đời người quý nhất là sự sống” là một chân lí hiển nhiên: ai cũng chỉ sống có một lần, sống hơn chết, sinh ra ở đời không ai muốn chết, vậy đó là một chân lí ai cũng biết.

Tuy nhiên, đi sâu vào nội dung mới thấy có nhiều vấn đề nảy sinh. Có phải mọi sự sống, cách sống đều quý như nhau hay không? Ví dụ: sống mà ốm đau, bệnh tật, sống mà tầm thường, thậm chí làm hại người khác, phạm tội ác thì thế nào. Sống thế nào cho có hạnh phúc, có ý nghĩa ở trên đời là vấn đề đặt ra bức thiết cho mỗi người. Đều đó là những vấn đề cần bàn bạc để thấy rõ “đời người quý nhất là sự sống”.

4. Bác bỏ quan niệm sau: Không kết bạn với người học kém.

Gợi ý.

- Khẳng định đây là quan niệm sai về việc kết bạn.

- Phân tích học yếu không phải là thói xấu, mà chỉ là nhược điểm chủ quan hoặc khách quan chi phối.

- Khẳng định quan niệm đúng đắn là kết bạn với những người học yếu là trách nhiệm và tình cảm bạn bè nhằm giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.

Tiết 65-66.

Lớp Tiết 65-66

Sĩ số HS vắng

11A4

Tài liệu liên quan